The Fire Bean

Cikël muzikor

Heroinat Shqiptare

T'u japë zë grave që trimërinë e kanë paguar shtrenjtë dhe që kujtesa i mban gjysmë të harruara — jo si portrete lavdërimi, por si histori me çmim.

5 këngë 5 figura The Fire Bean → Read in English

Për projektin

Eposi dhe historia shqiptare janë përcjellë kryesisht si histori burrash. Emrat e grave janë aty, por shpesh në një rresht të vetëm: një mbretëreshë, një burrneshë, një vajzë që zgjodhi qiellin para robërisë.

Ky cikël i nxjerr ato në qendër. Çdo këngë kap një çast të vetëm — vendimin, ose çmimin e tij. Teuta që nuk përkulet para Romës. Nora e Kelmendit që refuzon një perandori. Tringa, burrnesha e Grudës. Argjiro dhe fluturimi i fundit. Shotë Galica, që thotë «nuk jam burrë, jam grue».

Zëri i të gjithave është S1M0NE, mbi orkestrim kinematik dhe simfonik. Cikli vazhdon të rritet.

Një shënim për pamjet: Tringa dhe Shota kanë fotografitë e tyre të vërteta, sepse jetuan në kohën e aparatit fotografik. Teuta, Nora dhe Argjiro nuk kanë asnjë portret historik — ato që shihni janë portretizime nga S1M0NE, të shënuara si të tilla te secila.

Heroinat

5 figura
  1. Teuta

    Shek. III p.e.s. · histori

    Teuta

    Portretizim nga S1M0NE

    Teuta ishte mbretëreshë e ardianëve, në brigjet ilire të Adriatikut, dhe sundoi si regjente pas vdekjes së burrit të saj, mbretit Agron, rreth vitit 231 p.e.s.

    Anijet ilire kontrollonin detin dhe u bënë shqetësim për tregtinë romake. Kur Roma dërgoi të dërguarit e vet për të kërkuar llogari, Teuta nuk pranoi t'i ndalte — dhe njëri prej tyre u vra rrugës për në atdhe. Pasoi Lufta e Parë Ilire, 229–228 p.e.s.

    Ajo e humbi luftën dhe pranoi haraç e tërheqje nga pjesa më e madhe e Ilirisë. Por në kujtesë mbeti si gruaja që i tha jo Romës.

    Në këtë episod

    • Mbretëreshë e ardianëve
    • Përballja me Romën
    • Lufta e Parë Ilire
  2. Argjiro

    Legjendë

    Argjiro

    Portretizim nga S1M0NE

    Argjiro nuk është kronikë, është legjendë. Tregimi thotë se, kur kalaja u rrethua dhe rënia ishte e pashmangshme, një nënë me foshnjën në krahë zgjodhi hovin nga muret në vend të robërisë.

    Emri i saj u lidh me Gjirokastrën dhe u përcoll brez pas brezi derisa hyri në letërsi.

    Kënga nuk kërkon ta vërtetojë faktin. Kërkon të kapë çastin e zgjedhjes.

    Në këtë episod

    • Legjenda e kalasë
    • Nëna dhe fëmija
    • Liria mbi robërinë
  3. Nora e Kelmendit

    Legjendë e Malësisë

    Nora e Kelmendit

    Portretizim nga S1M0NE

    Nora e Kelmendit rrjedh nga tradita e Malësisë. Sipas gojëdhënës, komandanti osman që kërkoi ta merrte me forcë u vra prej saj, dhe kjo ndezi luftën me malësorët.

    Dokument historik që ta vërtetojë nuk ka, dhe figura e saj qëndron mes historisë dhe legjendës — pikërisht aty ku gojëdhënat i mbajnë gratë e veta.

    Në këngë ajo nuk është simbol bukurie. Është vendimi për të mos u dorëzuar.

    Në këtë episod

    • Refuzimi
    • Lufta e Malësisë
    • Mes historisë dhe legjendës
  4. Tringa

    1880–1917 · histori

    Tringa

    Fotografi historike

    Tringë Smajl Martini (1880–1917) ishte bijë e Smajl Martinit, prijës i fisit të Grudës. Pas vdekjes së vëllezërve u betua burrneshë dhe mori armët.

    U dallua në Betejën e Deçiqit dhe mori pjesë në Memorandumin e Gërçes, më 23 qershor 1911. Po atë vit, gazeta «The New York Times» e quajti «Jeanne d'Arc-un shqiptar».

    Vdiq më 2 nëntor 1917 dhe u varros në malet e Grudës.

    Në këtë episod

    • Burrneshë e betuar
    • Beteja e Deçiqit
    • Memorandumi i Gërçes, 1911
  5. Shotë Galica

    1895–1927 · histori

    Shotë Galica

    Fotografi historike

    Qerime Halil Radisheva, e njohur si Shotë Galica, lindi më 10 nëntor 1895 në Radishevë të Drenicës. U martua me Azem Galicën më 1915 dhe hyri me të në lëvizjen kaçake.

    Pas vdekjes së Azemit më 1925, mori vetë drejtimin e çetës dhe luftoi krah Bajram Currit në Has të Prizrenit dhe në Lumë. Më 1926, e sëmurë, kaloi në Shqipëri, ku u kujdes për fëmijët jetimë të shokëve të saj.

    Vdiq më 1 korrik 1927 në Fushë-Krujë. «Nuk jam burrë — jam grue» është fjalia që kënga i vë në gojë.

    Në këtë episod

    • Lëvizja kaçake
    • Në krye të çetës pas 1925
    • Jam GRUE

Burimet

Këngët e projektit

5
Tringa — S1M0NE 5:43
Tringa
Burrnesha e Grudës
S1M0NE Heroinat Shqiptare
Teuta — S1M0NE 5:23
Teuta
Deti nuk përkulet
S1M0NE Heroinat ShqiptareKëngë Patriotike
Argjiro — S1M0NE 5:23
Argjiro
Fluturimi i Fundit
S1M0NE Heroinat Shqiptare
Nora e Kelmendit — S1M0NE 5:49
Nora e Kelmendit
Legjenda e Malësisë
S1M0NE Heroinat ShqiptareKëngë Patriotike
Jam GRUE — S1M0NE 5:07
Jam GRUE
S1M0NE Heroinat ShqiptareKëngë Patriotike